30 maart 2021

De Nederlandsche omroep (aanvankelijk Rijksradio-Omroep) werd opgericht in 1941. Sinds dat jaar was het de enige Nederlandse zender die radioprogramma’s mocht maken. Om te voorkomen dat geluisterd werd naar illegale radiostations zoals de BBC of Radio Oranje, werden Nederlanders in mei 1943 verplicht hun radiotoestellen in te leveren. Het luisteren naar de Nederlandsche omroep bleef mogelijk via de ‘draadomroep’ (een soort kabelvoorziening “avant la lettre” waar alleen een luidspreker en een schakelkastje voor nodig was).

Speciale 1 April Commissie

Bezet of niet, ook onder Duitse controle werd aandacht besteed aan 1 april. Uit stukken van de Nederlandsche omroep (archief 103) komt naar voren dat in oorlogstijd zelfs een heuse ‘1 April Commissie’ actief was. Hoewel we de teksten van de uitzendingen niet hebben kunnen traceren, blijkt uit correspondentie met deze commissie dat er op 1 april 1944 twee grappen zijn uitgehaald met de luisteraars.

Een echtpaar dat honderd jaar getrouwd was

Tijdens de korte uitzending ‘Spiegel van den dag’ (18:55-19:00) verscheen een ‘honderdjarig jubileumpaar’ voor de microfoon. De heer Hof, de presentator van het programma, interviewde het echtpaar Klaassen dat maar liefst honderd jaar getrouwd bleek en er werd aangekondigd dat luisteraars de omroep konden aanschrijven voor een foto van de stokoude jubilarissen. Uit de reacties blijkt dat het publiek dat in groten getale heeft gedaan. In ons archief troffen we 137 reacties op de uitzending.

‘Door U bekend gemaakt voor den radio, den 1 April wensten wij graag 1 foto van het honderdjarige bruidspaar’, schreef de heer Beuving, ‘commissionair aardappelen’, uit Roden. De heer Stoker uit Irnsum,  geeft aan dat hij niet wist ‘…dat er in Nederland een echtpaar was [...] die vandaag honderd jaar werden.’ Hij schrijft dat hij het zeer op prijs zou stellen ‘hier een foto van te ontvangen’. Uit de reacties blijkt dat de grap zeer succesvol was: geen van de luisteraars vermoedde dat het een 1 april grap betrof.

Op zoek naar een nieuwe kikkersoort

De andere grap werd uitgehaald tijdens de uitzending de ‘Wekelijksche Wandeling’ (13:30-13:40). Hier werd aandacht besteed aan de ontdekking van een nieuwe kikkersoort in Nederland: een ‘grote groene kikker met staart’. Luisteraars konden een lijstje met vindplaatsen toegestuurd krijgen. ‘Wilt u zoo goed zijn mij het lijstje van de zeldzame kikker toe te zenden. Ik ben 13 jaar en loop altijd buiten op zoek naar zulks’, schreef een jonge luisteraar.

In totaal kwamen er 45 reacties binnen, waaronder drie reacties van meer alerte luisteraars. Zo merkte een bijdehante luisteraar over de naamloze kikker op, dat hij een passende naam heeft gevonden: ‘De 1 april kikker’. Gevat vervolgd hij: ‘Als u mij wilt vangen moet u toch heus wat vroeger opstaan.’ Een andere toehoorder schrijft ook dat hij een lijst met vindplaatsen van de ‘reuze kikker met staart’ wenst te ontvangen. Want hij had er nog nooit één gezien of over gehoord, ook niet van zijn vrienden. Hoewel hij een ‘vaag vermoeden’ heeft dat er een 1 april grap achter schuilt, sluit hij zijn schrijven af met: ‘Enfin, ik zit in spanning.’

Alle personen die de Omroep hebben aangeschreven ontvingen een brief van de ‘1 April Commissie’:

‘Zeer gaarne zou Uw trouwe huisvriend ‘De Nederlandsche omroep’, die U dagelijks in Uw huiskamer ontspanning en ontwikkeling brengt, U nu ook weer terwille willen zijn met nadere Natuurhistorische gegevens over de langstaartige kikvorschen, waarover zulk een spannend verslag werd uitgebracht in de ‘Wekelijksche Wandeling’ van… 1 april (sic!) maar… U voelt thans zoo wel, dat men op dien dag gedane beloften wel eens met een korreltje zout moet nemen.’

Een kleine troost voor de trouwe luisteraars

Als kleine troost werden alle luisteraars uitgenodigd voor een persoonlijke ontmoeting waarbij zij de gelegenheid kregen om de ‘studio’s van den Nederlandschen Omroep met de vele interessante bijzonderheden’ te bezichtigen. Of dit ook werd aangeboden aan de luisteraars die gefopt werden met het honderdjarig bruidspaar, hebben we niet kunnen vaststellen.

Bron: archief 103 (Nederlandsche Omroep), inventarisnummer 585

Geschreven door: Carlijn Keijzer en Hubert Berkhout

Afbeelding: De vele reacties van luisteraars