22 juni 2016

Het is precies 75 jaar geleden dat Duitsland de aanval opent op de Sovjet-Unie: Operatie Barbarossa. Een nieuw front in Oost-Europa is een feit. Hoewel er heel wat kilometers van het bezette Nederland wordt gevochten, zijn de gevolgen hier ook merkbaar. Komende dagen lichten we aan de hand van diverse NIOD-bronnen de gevolgen toe. Vandaag bespreken we de reacties in de Nederlandse kranten. Een vergelijking tussen het illegale communistische en pro-Sovjetblad De Waarheid van 26 juni 1941 en het gelijkgeschakelde en Duitsgezinde dagblad De Telegraaf van 23 juni.

De Waarheid

De Waarheid komt op 26 juni met een extra editie over Operatie Barbarossa. In de eerste zin wordt gelijk duidelijk gemaakt wie er schuld heeft aan het uitbreken van de oorlog  :

“Terwijl de Sowjet-Unie volhardend poogde de vrede met Duitschland, evenals met alle andere landen der wereld, te bewaren, heeft het Nazi-bandietendom Zondag 22 Juni j.l. met grenzelooze brutaliteit de volkeren van het land van het socialisme overvallen. (…)Door een fascistische klasse-oorlog tegen de arbeiders en boeren van de Sowjet-Unie, hoopt Hitler weer genade te vinden by zekere kringen van het internationale groot-kapitaal.”

Journalisten van De Waarheid schrijven in de betreffende editie dat ze overtuigd zijn dat de bevolking van alle door de Nazi’s bezette landen (waaronder dus ook Duitsland zelf) in opstand zou komen. ,,Dit is een noodsprong van het Duitsche fascisme. Een noodsprong die het de nek zal breken! (…) Deze oorlog voert de Sowjet-Unie niet tegen het Duitsche volk, doch met het Duitsche volk tegen zyn Nazi-beulen! (…) Millioenen Duitschers staan met gebalden vuist gereed om het Nazi-dom in den rug aan te vallen als de kans ervoor aanwezig is. ”

Ook refereert het blad aan de Februaristaking in Nederland een paar maanden daarvoor. ,,Herinnert u, hoe op 25 en 26 Februari het van Amsterdam, Utrecht en Noord-Holland, met heldenmoed en doodsverachting haar krachten heeft getoond. Maakt u gereed.”

De tegenstellingen tussen de verschillende geloven en politieke richtingen moeten volgens de communistische krant opzij gezet worden in de gezamenlijke strijd tegen het Nationaalsocialisme. ,,VEREENIGT U, NEDERLANDERS ZONDER ONDERSCHEID VAN GELOOF OF POLITIEKE RICHTING VOOR DEN BESLISSENDEN SLAG! ZET ALLES OPZY WAT ONS SCHEIDT, LAAT ALLEEN GELDEN WAT ONS VEREENIGT: DE BEVRYDING VAN ONS NEDERLAND!!”

De Telegraaf

De toon in De Telegraaf is geheel anders. Voor het grootste deel beslaat de uitgebreide berichtgeving uit het afdrukken van officiële communiqués en de integrale tekst van de proclamatie van Hitler aan het Duitse volk van 22 juni.

Maar de editie bestaat uit meer dan het zonder commentaar afdrukken van officiële teksten. In tegenstelling tot De Waarheid, legt De Telegraaf de schuld van de oorlog juist bij de Sovjet-Unie :

“goedingelichte en verantwoordelijke kringen alhier zeggen dat ’t Roode Leger niet onderschat moet worden, dat het goed geoefend is en dat het reeds lang op een oorlog is voorbereid”. 

Sterker nog, in het artikel Berlijn was niet verrast legt “onze correspondent” in Berlijn uitgebreid uit dat Nazi-Duitsland “zich langdurig zeer lankmoedig heeft opgesteld en ten koste van grote offers de vrede heeft trachten te bewaren” terwijl  de Sovjets met het non-agressie-verdrag zich alleen hadden willen indekken tegen het machtige Duitsland en onderwijl de “Duitsche overwinningen in het geheim tegenwerkten”.

Onder de kop “Een bevrijding” staat in een beschouwing van ‘goedingelichte zijde’ in Den Haag dat het uitbreken van de oorlog als een bevrijding moet worden gezien. Dat nu de Europese beschaving tegenover de Aziatische barbarij staat en dat het nodig is dat het bolsjewisme uit de blanke cultuurwereld verdreven wordt.

De Telegraaf ziet deze oorlog als een strijd van alle beschaafde volken van Europa tegen het onbeschaafde bolsjewisme.  De Waarheid waarschuwde juist tegen deze voorstelling van zaken. ,,Nu pogen de Nazi’s U met het ‘bolsjewistische spook’ af te schrikken en aan hun zyde te krygen. (…) Laat U niet misleiden door de Nazi-sluwheid!”.

In het artikel Berlijn was niet verrast verwijst de correspondent expliciet naar het non-agressie-verdrag: “Met een bloedend hart heeft de rijksregeering in 1939 haar hand gereikt aan de bolsjewistische machthebbers op het Kremlin en met diep leedwezen heeft zij toegezien, hoe de Sovjets het dappere Finsche volk verkrachtten. Hoe zij de Oostzeestaten Estland, Letland en Litauen – een historisch Duitsch kolonisatiegebied – terroriseerden”.

Over de uitslag twijfelen beide kranten niet . De correspondent van de Telegraaf in Berlijn meldt dat Duitsland deze oorlog ongetwijfeld gaat winnen, alleen de omvang en de betekenis van de Duitse overwinning is afhankelijk van de snelheid van de opmars en of het zal lukken de economisch-strategisch belangrijke gebieden ongeschonden in handen te krijgen. De Waarheid daarentegen schrijft: ,,Samen met de Sowjet-Unie , samen met alle beschaafde volkeren, zullen wy spoedig het Nazi-ondier onschadelijk maken de vrede in de wereld weer herstellen.”