22 juni 2016

Het is precies 75 jaar geleden dat Duitsland de aanval opent op de Sovjet-Unie: Operatie Barbarossa. Een nieuw front in Oost-Europa is een feit. Hoewel er heel wat kilometers van het bezette Nederland wordt gevochten, zijn de gevolgen hier ook merkbaar. Komende dagen lichten we aan de hand van diverse NIOD-bronnen deze gevolgen toe. Vandaag het liefdesverhaal dat na de start van Operatie Barbarossa een noodlottige wending krijgt.

Kerst- en nieuwjaarsgroet van Cees uit Neuengamme.

Het is precies 75 jaar geleden dat Duitsland de aanval opent op de Sovjet-Unie: Operatie Barbarossa. Een nieuw front in Oost-Europa is een feit. Hoewel er heel wat kilometers van het bezette Nederland wordt gevochten, zijn de gevolgen hier ook merkbaar. Komende dagen lichten we aan de hand van diverse NIOD-bronnen deze gevolgen toe. Vandaag het liefdesverhaal dat na de start van Operatie Barbarossa een noodlottige wending krijgt.

Cornelis (Cees) Harthoorn (1917) en Marietje (Miep) IJzerman (1918) trouwen op 8 mei 1940 in Amsterdam. De wittebroodsweken duren maar twee dagen. Op 10 mei valt Nazi-Duitsland Nederland binnen. Het begin van een periode van vervolging en onderdrukking voor de Joodse Miep en de communistische Cees. Hoewel het eerste jaar van de bezetting relatief rustig verloopt, verandert dat als Duitsland de Sovjet-Unie aanvalt op 22 juni 1941. Als oud-Spanjestrijder is Cees één van de communisten die kort na de start van operatie Barbarossa wordt opgepakt.

Vanuit kamp Schoorl laat hij Miep twee weken na zijn arrestatie weten: "Een Denksport of iets anders ontvang ik graag, want al verveel ik me geen ogenblik, ik doe toch wel graag weer eens wat anders dan in de zon liggen". Twee jaar en drie kampen later ontvangt Cees bericht van de arrestatie van Miep. In de laatste brief van 8 januari 1945 aan zijn ouders heeft zijn aanvankelijke opgeruimdheid plaats gemaakt voor berusting: "Grote veranderingen in ons leven komen zelden voor en zonder dat je het merkt verglijden de jaren. [...] Van Miep heb ik nu al bijna een jaar niets vernomen, hebben jullie iets van haar gehoord?".

Ze zullen nooit meer iets van elkaar horen: Miep is op dat moment al vijf maanden niet meer in leven. Zij is op 3 maart 1944 vanuit Westerbork op transport gesteld naar Auschwitz en daar eind juli om het leven gebracht. Cees sterft op 3 mei 1945 in de Bocht van Lübeck. Hij is één van de slachtoffers die omkomt als geallieerde vliegtuigen het transportschip Cap Arcona tot zinken brengen.

De laatste brieven van Cees aan Miep zijn ondergebracht in collectie 250d Kampen en gevangenissen inventarisnummer 1248-1249.