30 april 2020

"Op 8 mei 1945, onmiddellijk na de bevrijding, toen de vreugde over het einde van de Duitse bezetting wedijverde met het verdriet om de ontelbare doden, werd het NIOD opgericht. Het was uiteraard de bedoeling uitgebreid stil te staan bij het 75-jarig bestaan van het instituut, maar de omstandigheden laten dat niet toe. De wereld verkeert in een diepe crisis, ook al tasten we nu nog in het duister als het gaat om de impact die deze pandemie zonder enige twijfel zal hebben op alle aspecten van de samenleving, de politiek, de economie en de internationale verhoudingen.

De laatste decennia heeft het werkterrein van het NIOD zich sterk verbreed. Hield het instituut zich de eerste decennia primair bezig met het verzamelen van archiefmateriaal en het doen van onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog in Nederland en de voormalige koloniën, vandaag de dag komen veel meer thema’s aan de orde. Deze thema’s laten zich ruwweg groeperen naar twee overkoepelende onderzoekslijnen, Oorlog & Samenleving en Holocaust- en Genocidestudies, en beslaan de periode vanaf de Eerste Wereldoorlog tot nu, met een nadruk op Europa, Azië en Afrika, in het bijzonder Nederland en Indonesië. Het gaat hierbij om thema’s als migratie en geweld, rechtsherstel en restitutie, internationale tribunalen, daders, oorlog & egodocumenten, herinneringsculturen, geweld en kolonialisme.

Het NIOD zal zich de komende jaren verder in deze richting verder ontwikkelen: als een nationaal en internationaal expertisecentrum, waar interdisciplinair en vergelijkend onderzoek wordt gedaan naar oorlog, geweld en genocide, maar waar ook veel aandacht is voor de maatschappelijke betekenis van onderzoek en informatievoorziening, met het oog op het brede publiek van geïnteresseerden.

Ook in deze opzet blijft er volop ruimte voor het NIOD als kenniscentrum voor de Tweede Wereldoorlog – een centrum gebouwd rond de archieven en steunend op wat je kunt aanduiden als gekristalliseerde kennis, gevormd tijdens tientallen jaren onderzoek. Op deze wijze draagt het NIOD bij aan de levende geschiedenis die de jaren 1939-1950 voor vele generaties in Nederland en daarbuiten vormen." (Frank van Vree, directeur NIOD)

Het NIOD zou in de week van 8 mei een aantal grote bijeenkomsten organiseren, met als centraal thema de blijvende impact van de Tweede Wereldoorlog. Deze activiteiten zijn vanwege Covid-19 vanzelfsprekend uitgesteld, maar niettemin wil het NIOD stilstaan bij deze bijzondere datum. Hierbij een overzicht van de activiteiten waarmee het NIOD stil staat bij het 75-jarig bestaan:

Oorlog in onderzoek- 75 jaar NIOD
Op woensdag 29 april verscheen het boek Oorlog in onderzoek – 75 jaar NIOD. Dit boek laat de onderzoekers van het NIOD zelf aan het woord en beschrijft de complexiteit van de manier waarop we omgaan met de oorlog. De bundel wordt uitgegeven door uitgeverij Boom, in paperback en in kleur, en bevat ca. 20 artikelen, 4 interviews met oud-medewerkers en een beeld-essay. Oorlog in onderzoek kwam tot stand onder redactie van Marjo Bakker, Eveline Buchheim, Jeroen Kemperman, Peter Keppy, Hinke Piersma en Erik Somers, allen werkzaam bij het NIOD. De slotbeschouwing is van de hand van Frank van Vree, de directeur van het NIOD, en digitaal voor iedereen beschikbaar op donderdag 30 april via niod.nl.
Het persbericht van Oorlog in onderzoek is hier te vinden.

Film 75 jaar NIOD
René Kok, beeldonderzoeker bij het NIOD, is in de archieven van het Instituut voor Beeld & Geluid gedoken om bewegend beeldmateriaal van de geschiedenis van het NIOD bij elkaar te brengen. In de week van 8 mei wordt de korte film via onze social media gelanceerd.
Samen met NIOD-collega René van Heijningen stelt hij daarnaast een tentoonstelling '75 jaar NIOD' samen die in de hal van het instituut zal worden geëxposeerd. Vanwege de Coronamaatregelen laat de tentoonstelling helaas nog even op zich wachten.

#People of the NIOD
Al 75 jaar wordt het NIOD gemaakt door haar medewerkers, maar wie zijn dat eigenlijk? Deze serie korte interviews op social media geeft het huidige NIOD een gezicht en geeft een kijkje achter de schermen van het instituut. We starten deze serie in de week van 8 mei.

#NIOD75
Sinds 24 februari (75 dagen voor 8 mei) besteden we op op Facebook, Twitter, LinkedIn en Instagram onder de hashtag #NIOD75 aandacht aan het 75-jarig bestaan van het NIOD. Er zijn inmiddels ca. 15 verschillende #NIOD75 posts geplaatst, met onderwerpen variërend van de dagboekcollectie en de collectie verzetsgedichten tot de brillen van Loe de Jong. Uiteraard zullen in de week van 8 mei nieuwe posts op onze social media te vinden zijn.

NIOD Rewind Podcast on War & Violence
In deze speciale reeks van de NIOD podcast gaan onderzoekers van het NIOD in op de Coronacrisis en de onzekere tijden die dit met zich mee brengt. Hoe ervaren zij de crisis zelf? En hoe analyseren zij, vanuit het perspectief van hun onderzoek, de gebeurtenissen in de samenleving? In de aflevering in de week van 8 mei komt Frank van Vree aan het woord, met daarbij uiteraard ook aandacht voor het 75-jarig bestaan van het NIOD.

Bevrijdingsverhalen
Het NIOD heeft zo’n 2100 dagboeken over het dagelijks leven tijdens de oorlog. Direct na de bevrijding in mei 1945 begon het NIOD met het verzamelen van dagboeken uit de Tweede Wereldoorlog. Deze bijzondere collectie is de bron voor de serie Bevrijdingsverhalen, waarin de ervaringen van de bevrijding centraal staat. Dagboekfragmenten laten zien dat wat voor de een vrijheid betekende, voor de ander een periode van gevangenschap inluidde en dat vreugde over het afgeworpen juk naast verdriet kon staan. Vanaf augustus 2019 publiceert het NIOD maandelijks een nieuwe longread.
In de aflevering van mei wordt de opluchting over de zelfmoord van Hitler op 30 april, afgewisseld met onzekerheid wanneer de oorlog echt afgelopen is en zijn tewerkgestelde Nederlanders in Berlijn getuige van de laatste hevige gevechten in de Slag om Berlijn. Bewoners van de Waddeneilanden Texel en Schiermonnikoog kijken reikhalzend uit naar de geallieerden en Amsterdam heeft op 7 mei als gevolg van een schietincident nog doden en gewonden te betreuren.   

Nieuw logo
Naar aanleiding van ons 75-jarig bestaan staan we stil bij de geschiedenis van het instituut. Het NIOD zelf staat echter niet stil. Het bronnenmateriaal van het NIOD wordt veelvuldig geraadpleegd, er gaat geen week voorbij of het NIOD wordt gevraagd het oorlogsverleden te duiden en NIOD-onderzoek leidt met regelmaat tot politieke en maatschappelijke discussies. Het NIOD is volop in beweging en kijkt naar de toekomst, zoals ook blijkt uit ons laatste jaarverslag. Daar passen een vernieuwde website, een nieuwe huisstijl en een fris logo bij. In de week van 8 mei geven we hier op social media een sneak preview van: het nieuwe NIOD-logo.