14 mei 2020

Amsterdam, mevrouw Lans-Van der Wal:

8 mei 1945: 'Bevrijdingsdag met een honger, zoals we de hele oorlog nog niet gehad hebben. En van de pakketten uit de vliegtuigen hebben we ook niets, geen extra broodbon, het Zweedse brood gaat niet door. Het is de meest benarde week, die we nog hadden. Uit de pakketten is vreselijk gestolen: geen stukje chocola, geen sigaret krijgen we. De NBS [Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten] stikken in de sigaretten en eten meer luchworst dan brood. Schande om zo om te springen met een geschenk aan het meest uitgehongerde volksdeel. Maar een troost is: deze tijd gaat voorbij, elke dag brengt ons dichter bij een geregelde samenleving. Wat zal ik blij zijn, als ik tegen niemand meer "dank je" hoef te zeggen.'  

Hoewel de vreugde van de bevrijding onmiskenbaar is, zijn reacties als die van mevrouw Lans-Van der Wal geen uitzondering. De oorlog heeft zijn tol geëist en de laatste fase van de bezetting ging gepaard met geweld en honger.  Nog op 7 mei openen Duitse militairen het vuur op het publiek op de Dam in Amsterdam. Ook in andere plaatsen in Nederland vinden na 5 mei nog schermutselingen plaats.

Verschillende perspectieven op de bevrijding komen in deze longread van mei aan bod. We starten eind april met de Slag om Berlijn, die voor heel Europa beslissend is. Ook al is het al geruime tijd duidelijk dat de oorlog voor Duitsland verloren is, de Sovjet-troepen moeten in deze laatste fase van het conflict nog veel strijd leveren om de hoofdstad van het Derde Rijk in handen te krijgen. 

In de serie twaalfdelige serie Bevrijdingsverhalen staan individuele ervaringen centraal. Militaire strijd, vernielingen en evacuaties maakten evenzeer deel uit van deze ervaringen als blijdschap en opluchting. In Nederlands-Indië verliep het einde van de Tweede Wereldoorlog bovendien heel anders dan in Nederland. De wisselende perspectieven, van vervolgden en vervolgers, van ondergrondse werkers en NSB’ers, van burgers en militairen en van kolonisator en gekoloniseerde, laten zien dat wat voor de een bevrijding was, voor de ander onvrijheid betekende en dat intense vreugde over het afgeworpen juk naast vertwijfeld verdriet kon staan. Vanaf augustus 2019 verschijnt iedere maand een nieuwe longread.

Eerdere afleveringen zijn hier te vinden: