26 februari 2018

Landelijk themajaar over verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog officieel van start

Het landelijk ‘Jaar van Verzet’ is zondag officieel afgetrapt door de Secretaris Generaal van VWS, Erik Gerritsen, die de verhinderde Staatssecretaris Paul Blokhuis verving. Dat gebeurde voorafgaand aan de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking in Amsterdam. Tijdens het themajaar vinden, verspreid door heel Nederland, activiteiten plaats die mensen kennis laten maken met – en na laten denken over – verzet. “Een mooi moment om stil te staan bij het feit dat vrijheid niet uit het niets komt. Niet tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook niet nu. Het is iets waar we elke dag opnieuw voor moeten kiezen en voor moeten staan. Naast de helden van toen te herdenken, blijven we zo ook onthouden dat we ons nooit mogen neerleggen bij onrecht”, aldus de Secretaris Generaal.

'Wat zou ik doen?'

Aan de hand van een divers palet aan inspirerende tentoonstellingen in oorlogsmusea en herinneringscentra door het hele land, krijgt een breed publiek nieuwe inzichten en nieuwe perspectieven op verzet aangereikt. Dat gebeurt ook via lesmateriaal en tijdens herdenkingen, congressen en debatten. Zelfs in het theater worden de bezoekers gestimuleerd om na te denken over verzet. Wat zou ik doen wanneer er een beroep op mij wordt gedaan? Hoe ver strekt mijn verantwoordelijkheid? Welke middelen zijn gerechtvaardigd? Welke gevolgen - voor mijzelf en voor anderen - vind ik aanvaardbaar? Dilemma’s waar verzetsmensen van toen mee geconfronteerd werden en die ons helpen reflecteren op de huidige maatschappij.

De vele gezichten van het verzet

In het ‘Jaar van Verzet’ is er aandacht voor de meest uiteenlopende facetten van het verzet. Van stakingen en illegaal koerieren tot hulp bij onderduiken. Van gewapende overvallen tot de ondergrondse pers. Ook een onderbelicht thema als de rol van vrouwen in het verzet komt aan bod met tentoonstellingen in het Museon, Nationaal Monument Kamp Vught en het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten. Het Airborne Museum in Oosterbeek belicht een nieuw perspectief op het burgerverzet tijdens de ‘Slag om Arnhem’. En het Indisch Herinneringscentrum in Den Haag toont met de expositie ‘Vechten voor vrijheid, de vele gezichten van het verzet in en uit Nederlands-Indië’ dat het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog niet beperkt bleef tot onze landsgrens. Ook studenten en hoogleraren kwamen in verzet. Zo is er in het noorden van het land in enkele musea een wisselexpositie te zien rond de uit het Groningse Appingedam afkomstige Professor Rudolph Cleveringa. Hij sprak zich aan het begin van de oorlog op de Universiteit van Leiden in een protestrede openlijk uit tegen de jodenvervolging. Cleveringa liet zich daarbij inspireren door de Damster traditie van burgerlijke vrijheid en verantwoordelijkheid.

Jongeren en verzet
Ook zijn er vele bijzondere activiteiten dit jaar gericht op jongeren. Hieronder de internationaal gewaardeerde luistervoorstelling ‘Aufrecht Gehen’, een app met verhalen rondom de vraag welke grens bepaalt of iemand held, dader of slachtoffer is. Op het Ereveld in  Bloemendaal vindt 18 maart een herdenking plaats waarin het verhaal van Janka, Gi en Louis Boissevain en hun familieleden tijdens de Tweede Wereldoorlog centraal staat. Acteur Daniel Boissevain en zijn zoon Robin zullen dan een gezicht geven aan de jongens Boissevain en hun familie. Verder is er studententheater in Wageningen over het dilemma wel of niet de loyaliteitsverklaring aan de Duitse bezetter te tekenen. In Zwolle kan men op 4 en 5 mei met de Subtle Mob Game Based Audiotour in de huid kruipen van iemand die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt. Met cartoons, humor en satire als wapen worden jongeren in Zeeland geprikkeld kritisch en creatief na te denken over thema’s als vrijheid en verzet. In Friesland gaan toonaangevende kunstenaars aan de slag om, meestal onaangekondigd, interventies van verzet te plegen in de publieke ruimte. Kortom, het ‘Jaar van Verzet’ biedt een veelzijdig en verrassend aanbod.

NIOD-activiteiten

Het NIOD organiseert dit jaar zelf ook verschillende activiteiten in onder andere Leeuwarden, Dalfsen, Den Haag en Amsterdam over de vele vormen van verzet. Het eerste programma vindt op 11 maart plaats. Samen met Pathé Tuschinski vertonen we de nieuwe speelfilm 'Bankier van verzet' met na afloop een gesprek met hoofdrolspeler Barry Atsma, regisseur Joram Lürsen, zoon van de hoofdpersoon Aad van Hall en met een gesproken column van NIOD-directeur Frank van Vree.

Het Jaar van Verzet is een initiatief van het Platform WO2, een netwerkorganisatie waarin het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, Netwerk Oorlogsbronnen, de Oorlogsgravenstichting, de Stichting Liberation Route Europe en de Stichting Musea en Herinneringscentra 40-45 samenwerken met als doel de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in Nederland levend te houden. Het themajaar wordt mede ondersteund door het Ministerie van VWS en het vfonds.

Kijk voor meer informatie en de uitgebreide publieksagenda op www.tweedewereldoorlog.nl.