6 september 2019

Op donderdag 5 september zijn de eerste twee exemplaren van Het Oranjehotel. Een Duitse gevangenis in Scheveningen door Bas von Benda-Beckmann overhandigd aan oud-gevangen Jos Hartman en Hélène Berman-Cohen.

Historicus Bas von Benda-Beckmann deed in opdracht van het NIOD en Stichting Oranjehotel onderzoek naar de geschiedenis van het ‘Oranjehotel’. Hij onderzocht het dagelijks leven in de gevangenis, de bewakers en de achtergrond van de verschillende gevangenen.

Kort na de meidagen van 1940 vorderde de bezettingsmacht een deel van het Scheveningse gevangeniscomplex en vestigde er een Polizeigefängnis, die in de volksmond al snel de bijnaam ‘Oranjehotel’ kreeg. Een eerbetoon aan de verzetsmensen die er waren opgesloten. Onder hen zaten bekende mensen als de ‘Soldaat van Oranje’ Erik Hazelhoff Roelfzema, de Leidse hoogleraar Rudolph Cleveringa, priester Titus Brandsma, schrijver Simon Vestdijk en verzetsmensen Pim Boellaard, George Maduro en Corrie ten Boom. Samen met vele andere gevangenen wiens lot zou eindigen in vrijlating, deportatie naar andere gevangenissen of strafkampen, zoals Vught of Amersfoort of fusillade op de nabijgelegen Waalsdorpervlakte.

Ruim 250 gedetineerden, onder wie de vijftien Geuzen en drie Februaristakers – de achttien dooden uit het gedicht van Jan Campert -  werden zo via het Poortje in de gevangenismuur, afgevoerd naar de executieplaats. Maar niet alleen verzetsmensen, ook Joden, Jehova’s getuigen, communisten en mensen die een economisch delict hadden gepleegd, zoals zwarthandelaren, werden in deze gevangenis opgesloten. Tussen 1940 en 1945 zaten hier meer dan 25 000 mensen gevangen voor politieonderzoek, in afwachting van een proces of vonnis, of om te worden doorgestuurd naar een concentratiekamp. Aan de hand van Duitse gevangenisadministratie, interviews, dagboeken, brieven, memoires en strafdossiers bestudeerde Von Benda-Beckmann het dagelijks leven van de Scheveningse gevangenen, bewakers en andere betrokkenen. Hij laat zien dat hun achtergronden veel diverser waren dan vaak wordt aangenomen.

De resultaten van het onderzoek vormen ook het uitgangspunt voor de vaste tentoonstelling in het herinneringscentrum van het Nationaal Monument Oranjehotel te Scheveningen, dat op vrijdag 6 september geopend werd door Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander.