12 juli 2019

Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander heeft vrijdagmiddag 12 juli een werkbezoek gebracht aan het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in Amsterdam. Het NIOD is een onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). De Koning is beschermheer van de KNAW en bezoekt jaarlijks één of meer van de onderzoeksinstellingen.

De Koning kreeg tijdens het werkbezoek een rondleiding door het archief van het NIOD. Het NIOD beheert zo’n 2,5 kilometer archiefmateriaal dat betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. Daar werd een bundel felicitatiebrieven getoond, gericht aan ouders die in de Tweede Wereldoorlog hun pasgeboren kind hebben vernoemd naar leden van het Koninklijk Huis.

Eind januari 1941 verscheen in de Haagsche Courant een kleine maar in het oog springende geboorteadvertentie. Het echtpaar Niehot uit de Rubensstraat deelde mee dat hun vijftiende kind ter wereld was gekomen. Het meisje had de volgende namen gekregen: Irene, Beatrix, Juliana, Wilhelmina. De ouders hadden het kind aanvankelijk naar de verloskundige Nelia (Neeltje) Epker willen vernoemen. Deze ‘vroedvrouw met de kolenschoppen’ - zoals ze in de volksmond genoemd werd vanwege haar grote handen - stelde echter voor de baby ‘Koninklijke namen’ te geven. Om het op dat moment gewaagde idee voor de ouders aantrekkelijk te maken, voorspelde zij dat het plaatsen van een geboorteadvertentie in de krant ‘wel eens wat zou kunnen opleveren’. Het berichtje had precies de uitwerking die Nelia Epker had beoogd: de lezers vatten de naamgeving op als een uiting van verzet en reageerden massaal.

De bezetter reageerde niet op deze advertentie. Op een tweede advertentie, bedoeld om een ieder te bedanken voor de warme belangstelling, werd wel gereageerd: Nelia Epker werd overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen. Uit angst voor anti-Duitse demonstraties bij vrijlating van de vroedvrouw, en vanwege haar gedrag in de gevangenis werd zij overgebracht naar Rävensbruck. Het volledige verhaal is hier te lezen.
Hubert Berkout, Koning Willem-Alexander, Wim van Saarloos en Carlijn Keijzer bekijken een bundel felicitatiebrieven (foto: Milette Raats)

Tijdens het werkbezoek sprak de Koning met onderzoekers over trends en thema’s binnen de Holocaust- en genocidestudies. Hij besprak onder meer onderzoeken naar hedendaagse vormen van massaal geweld, zoals de genocide in Rwanda en de oorlogen in Syrië en Irak. Ook werd hij geïnformeerd over het onderzoeksprogramma ‘Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950’. Voor dit onderzoek werkt het NIOD samen met het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land-, en Volkenkunde en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. De resultaten van het onderzoek worden in september 2021 verwacht.