Ga direct naar: Inhoud
2021
NIOD
, Amsterdam

Versteende schaamte

In de podcast Versteende Schaamte onderzoekt Eva van Leeuwen het heden, het verleden en de toekomst van het Monument van Joodse Erkentelijkheid. De afleveringen van Versteende schaamte zijn te beluisteren in verschillende podcast-apps, waaronder Spotify, Apple Podcasts en Soundcloud.

In de vierdelige podcastserie Versteende schaamte onderzoekt Eva van Leeuwen het heden, het verleden en de toekomst van het Monument van Joodse Erkentelijkheid. Door middel van archiefonderzoek en het afnemen van interviews met onder andere de schrijvers Arnon Grunberg en Marja Vuijsje, en de historici Hinke Piersma en Bart Wallet komt Eva steeds dichter bij de betekenis van het Monument. Tegelijkertijd ontrafelt ze het mysterie van het grafmonument van haar oma. Ze vraagt zich af: wat is de connectie tussen het familiegraf en het Monument van Joodse Erkentelijkheid?

De afleveringen van Versteende schaamte zijn te beluisteren in verschillende podcast-apps, waaronder Spotify, Apple Podcasts en Soundcloud.

Het vergeten monument

Het Monument van Joodse Erkentelijkheid is in 1950 opgericht. Al tijdens de oprichting keerden Joden zich tegen de boodschap van het Monument. Het tonen van Joodse dankbaarheid aan de niet-Joodse Amsterdamse bevolking werd gezien als onterecht, aangezien veel Amsterdammers geen hulp hadden geboden. Deze weerstand bleef, naarmate de tijd verstreek, aanhouden. Tegelijkertijd verdween het monument langzaam uit het collectieve geheugen.

In 2020, zeventig jaar na dato, laaide de discussie weer op omdat het Monument van Joodse Erkentelijkheid moest wijken voor het nieuwe Holocaust Namenmonument. Het Monument wordt verplaatst naar het Weesperplein en wordt voorzien van een tekstbordje.

Herdenken

Anno 2021 staat op 4 mei het herdenken van de Holocaust centraal, maar dat is niet altijd zo geweest. Herdenken is een dynamisch proces; het verandert met (de herinnering van) de maatschappij mee. De vraag rijst: hoe past het Monument van Joodse Erkentelijkheid in die veranderende herdenkingscultuur?

Op 4 mei is de dodenherdenking. Iedereen zit voor de televisie, staat bij een monument, zit in de trein, fietst of wandelt. En dan, om acht uur, herdenken ze. Maar niemand herdenkt bij het Monument van Joodse Erkentelijkheid. Daar weergalmt de stilte. De afwezigheid van geluid kaatst van de Franse zandstenen reliëfs af, en vindt geen mensen om die stilte mee te doorbreken. Er wordt geen Wilhelmus gezongen en er worden geen kransen gelegd. Er liggen misschien her en der verspreid wat bloemen, maar op 4 mei is het oorverdovend stil.

In deze eerste aflevering van ‘Versteende schaamte’ onderzoekt Eva van Leeuwen de ontstaansgeschiedenis van het Monument van Joodse Erkentelijkheid aan de hand van historische bronnen en interviews met historica en onderzoeker Hinke Piersma, historicus Bart Wallet, en schrijfster Marja Vuijsje.

In aflevering 2 komt Eva in contact met een nabestaande van een comitélid. Ze vraagt zich af of hij haar meer kan vertellen over het Monument en de oprichting. Tegelijkertijd gaat ze in gesprek met schrijvers Arnon Grunberg en Marja Vuijsje en historicus Bart Wallet over het thema dankbaarheid. Want waarom wilden sommige Joden dankbaarheid tonen aan de niet-Joodse bevolking?

In aflevering 3 onderzoekt Eva de veranderingen in het herdenken rond de Tweede Wereldoorlog. Ze vraagt zich af hoe de nationale herinnering door de jaren heen veranderd is. Om hierachter te komen gaat ze in gesprek met rabbijn Marianne van Praag, kunsthistorica en directeur van herinneringscentrum Kamp Westerbork Gerdien Verschoor en schrijver Arnon Grunberg.

In de vierde en laatste aflevering gaat Eva opzoek naar de connectie tussen Jobs Wertheim en haar oma, Evelien van Straaten. Om erachter te komen hoe de twee elkaar kenden, gaat ze in gesprek met haar vader, Anton. Kan hij haar meer vertellen? Tegelijkertijd sluit ze de zoektocht naar de betekenis van het Monument van Joodse Erkentelijkheid af met een laatste interview; ze gaat in gesprek met Willem, een kleinzoon van een van de comitéleden.

Deel deze pagina
Schrijf u in voor onze nieuwsbrief
Volg ons op
NIOD
Herengracht 380
1016 CJ Amsterdam
020 52 33 800
Openingstijden studiezaal
  • Ma13:30 - 16:30 u
  • Di - Vr10:00 - 16:30 u