Over het NIOD

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) is een nationaal en internationaal centrum voor interdisciplinair onderzoek naar de geschiedenis van wereldoorlogen, grootschalig geweld en genociden, en de maatschappelijke doorwerking daarvan. Daarnaast verzamelt, bewaart en ontsluit het NIOD archieven en collecties over deze onderwerpen, in het bijzonder over de Tweede Wereldoorlog.

Het NIOD voorziet in betrouwbare kennis en draagt zo bij aan het maatschappelijke en politieke debat. Het instituut is een knooppunt in het netwerk van organisaties dat zich in binnen- en buitenland met deze onderwerpen bezighoudt en is een instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)

Betrouwbare kennis op basis van wetenschappelijk onderzoek en collecties

Het instituut is op 8 mei 1945 opgericht om met onafhankelijk onderzoek de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland en Nederlands-Indië in kaart te brengen. Dit is nog altijd een van de doelen van het NIOD, maar in vergelijking met de begindagen heeft het instituut zijn werkveld aanzienlijk verbreed.

Thema’s als daderschap, herinneringen en trauma, transitional justice, rechtsherstel, regimewisselingen en geweld gerelateerde ervaringen komen in meerdere onderzoeken terug en tonen de ambitie van het NIOD: op comparatieve en multidisciplinaire wijze onderzoek doen naar het geheel van gedragingen, ideeën, opvattingen en praktijken die individuen en samenlevingen in staat stellen (massaal) geweld te plegen en te verdragen.

De belangrijkste taak in de eerste periode van het bestaan van het instituut was het verzamelen van materiaal over Nederland en Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Mede op basis van dit materiaal werden de eerste onderzoeken verricht en publicaties geschreven. De collecties, die tot op de dag van vandaag verder opgebouwd worden, vormen nog steeds een belangrijke basis van het instituut. Het is de ambitie van het NIOD te investeren in de digitalisering van de bestaande collecties en de verwerving en toegankelijkheid van nieuwe collecties.

De twee pijlers van het NIOD – onderzoek en collecties – versterken elkaar. Het NIOD genereert betrouwbare kennis op basis van wetenschappelijk onderzoek en zijn collecties. Het deelt deze kennis actief met zowel wetenschappelijke experts als een breed publiek via dienstverlening (archief, bibliotheek en beeldbank).

Academisch onderwijs, promotiebegeleiding en fellowships

Het academisch onderwijs van NIOD-onderzoekers is van grote betekenis voor de missie van het instituut. Hiermee draagt het NIOD bij aan de vorming van een nieuwe generatie onderzoekers op het gebied van oorlogs- Holocaust- en genocidestudies

Medewerkers van het NIOD verzorgen wetenschappelijk onderwijs via een master en een specialisatie aan de Universiteit van Amsterdam. Het betreft de masteropleiding Holocaust- en Genocidestudies en de specialisatie Restitution Studies binnen de master Erfgoedstudies.

Het NIOD streeft ernaar om de breedte van haar wetenschappelijke expertise te laten weerspiegelen in bijzonder hoogleraarschappen aan zoveel mogelijk universiteiten, ingevuld door senior-onderzoekers van het NIOD. In aansluiting op hun onderzoek geven zij colleges en begeleiden zij promovendi.

Het NIOD-fellow-programma biedt nationale en internationale onderzoekers de mogelijkheid voor een periode van 3 tot 6 maanden, tijdens hun sabbatical of op basis van zelfs verworven research grants, onderdeel te zijn van de afdeling Onderzoek. Het is een belangrijk middel om internationale samenwerking verder te bevorderen.

Expertisecentrum Restitutie

Onderzoek naar bezitsverlies van cultuurgoederen ten gevolge van het naziregime en koloniale overheersing is een van de onderzoeksgebieden van het NIOD. Dit onderzoek verricht het NIOD zowel zelfstandig als in opdracht. Hiertoe is een kenniscentrum in het leven geroepen: het Expertisecentrum Restitutie (ECR). Op verzoek van de Restitutiecommissie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verricht het ECR onafhankelijk en onpartijdig onderzoek in het kader van individuele restitutieverzoeken met betrekking tot kunst die tijdens het nazitijdperk is geroofd. Daarnaast doet het ECR zelfstandig fundamenteel wetenschappelijk en draagt hiermee zowel nationaal als internationaal bij aan kennisontwikkeling op het gebied van roof, restitutie en herkomstonderzoek.

Nationale en internationale netwerken

Het NIOD neemt deel aan een reeks formele en informele netwerken, om bij te dragen aan nationale en internationale uitwisseling van kennis en inspiratie. Voorwaarde is dat deze netwerken aansluiten bij de maatschappelijke missie van het NIOD en academisch onderzoek en collectiebeheer stimuleren.

Het betreft onder andere: