Over het onderzoek

De onderzoeksagenda “Facing Violence Through Innovative Scholarship” richt zich op de verstrekkende gevolgen van oorlog en massaal geweld op de samenleving in de 20^e en 21^e eeuw. Het gaat hierbij om de vraag hoe mensen en instituties handelen in oorlogssituaties, hoe samenlevingen vervolgens omgaan met de gevolgen en herinneringen hieraan, en hoe er wordt gereflecteerd op de betekenis van grootschalige geweldervaringen. De kracht van de onderzoeksafdeling ligt in teamwerk, gesteld op de NOD-onderzoekspijlers, waarbij de verschillende specialistische kennis van onderzoekers wordt ingezet in onderzoeksprojecten en programma’s.

De onderzoeksagenda 2024 – 2028 heeft zich laten inspireren door hedendaagse ontwikkelingen rondom het onderzoek naar oorlog en massaal geweld. Naast een voortzetting van traditionele onderzoekslijnen (Tweede Wereldoorlog, Holocaustonderzoek, transitional justice),

De onderzoeksagenda 2024 – 2028 heeft zich laten inspireren door hedendaagse ontwikkelingen rondom het onderzoek naar oorlog en massaal geweld. Naast een voortzetting van traditionele onderzoekslijnen, zoals de Tweede Wereldoorlog, Holocaustonderzoek en transitional justice, zijn er onderzoekslijnen in verschillende stadia van ontwikkeling rondom klimaatrechtvaardigheid, diasporagemeenschappen in Nederland en contexten van koloniaal geweld.

Reflectie op het onderzoek van het NIOD wordt gedaan door de wetenschapscommissie. De leden worden door de KNAW benoemd en bestaan sinds september 2023 uit: 

• ​Prof. dr. Nico Schrijver (Universiteit Leiden), voorzitter

• ​Prof. dr. Berber Bevernage (Universiteit Gent)

• ​Prof. dr. Amade M’Charek (Universiteit van Amsterdam)

• ​Prof. dr. Christina Morina (Universiteit van Amsterdam)

• ​Prof. dr. Henk te Velde (Universiteit Leiden)

• ​Jeftha Pattikawa (Nationaal Archief)

‘Nederland en Afghanistan 2001-2021’ is een onafhankelijke, historisch-wetenschappelijke analyse van de Nederlandse militaire inzet, diplomatieke activiteiten en non-gouvernementele betrokkenheid in Afghanistan tussen 2001 en 2021. Het onderzoeksprogramma wordt gezamenlijk uitgevoerd door het NIMH (Nederlands Instituut voor Militaire Historie) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, in opdracht van de Nederlands regering.

‘Nederland en Afghanistan 2001-2021’ is de eerste Nederlandse overkoepelende, historisch-wetenschappelijke studie over dit thema. In het onderzoeksprogramma wordt de rol van Nederland in de context van een internationale oorlogssituatie bestudeerd: waarom was Nederland actief in Afghanistan, op welke manier zijn politieke en militaire beslissingen genomen, waarom zijn bepaalde keuzes wel of niet gemaakt, hoe werden deze gelegitimeerd en welke impact en gevolgen had dit voor Afghanistan en Nederland.

Het onderzoek beoogt op grond van wetenschappelijk bronnenonderzoek duidelijkheid te scheppen over de Nederlandse aanwezigheid in Afghanistan en de context hiervan te reconstrueren en te interpreteren. In de onderzoeksopdracht (link invoegen) is dit verder uiteengezet. Meer informatie is te vinden op NederlandAfghanistan.org.

Genocide is een complex proces van systematische vervolging en vernietiging van een groep mensen door een staat of gewapende groep. In de twintigste eeuw zijn naar schatting ongeveer 40 tot 60 miljoen weerloze mensen slachtoffer geworden van doelbewuste uitroeiing, onder wie zes miljoen joden in de Holocaust. De 21^ste eeuw kent slachtoffers in onder andere Darfur, de Democratische Republiek Congo, Myanmar, Syrië, Soedan en Gaza.

Binnen de onderzoeksafdeling van het NIOD verrichten de onderzoekers van Holocaust- en Genocidestudies wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de Holocaust en genocide. HGS verzorgt tevens academisch onderwijs in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam, organiseert een HGS-jaarlezing en stimuleert het maatschappelijk debat in Nederland over de Holocaust en andere moderne genociden, onder meer door het organiseren van publiekslezingen en filmsymposia.

Radical Research and Digital Documents (R2-D2) werkt op het snijvlak van geschiedschrijving, historische archieven en collecties in het digitale domein. Ook brengt het de afdelingen Onderzoek en Collecties & Diensten van het NIOD dichter bij elkaar. R2-D2 is samengesteld uit onderzoekers en archief- en informatiespecialisten.

Door kennis, ervaring en expertise te bundelen, legt R2D2 sterkere verbanden tussen de ‘traditionele’ documentatie- en onderzoeksgebieden van het NIOD en ontwikkelingen in Digital History, Computational Archival Studies en archiefdigitalisering. Zo worden computermodellen voor handschriftherkenning gebruikt om oorlogsbrieven te digitaliseren, worden digitale onderzoeksomgevingen ontwikkeld en publiceren we over de betekenis hiervan. 

Ethiek, transparantie en verantwoordelijk soft- en hardware gebruik zijn speerpunten. R2-D2 reflecteert voortduren op maatschappelijke, epistemologische, juridische en morele implicaties van digitale methoden en technologieën en werkt aan verantwoorde en zinvolle manieren om deze in te zetten in onderzoek en archiefvormingen en -beheer.