9 april 2020

Groningen, mevrouw Eleveld

14 april 1945
'De Canadezen renden onze wijk binnen. Een soldaat klopte bij ons aan en vroeg of er ook Duitsers binnen waren. Mijn vader schudde zijn hoofd en deed de deur dicht. Op dat moment dachten we dat we bevrijd waren! Pa slachtte een konijn dat hij zelf had gefokt. Mijn moeder pakte een weckfles met snijbonen. Het werd een echt bevrijdingsmaal!

We zaten nog maar net aan tafel, toen mijn moeder naar de kolenkachel liep waar de juskom stond. Ik hoorde opeens een vreemd geluid, het leek wel een hagelbui. Ze schoten op de huizen! Een kogel schoot door het raam. En toen zag ik mijn moeder op de grond liggen. Ik gilde. "Rustig blijven", zei mijn moeder. Het waren haar laatste woorden.'

Het verhaal dat mevrouw Eleveld vertelt, is ook in de laatste weken van de bevrijding helaas geen uitzondering. Met de oversteek van de Rijn door de geallieerden is eind maart 1945 weliswaar de eindfase van de strijd begonnen, maar gevechten, bombardementen, evacuaties en Duitse represailles blijven burgerslachtoffers maken. 

Toch is april voor veel Nederlanders wel degelijk een tijd van bevrijding. Halverwege die maand bereiken de geallieerden de Waddenzee en is het grootste deel van Noordoost-Nederland verlost van het Duitse juk. Het is duidelijk dat ook voor de rest van Nederland de bezetting niet lang meer zal duren. Aan de honger komt langzaam een einde: op 29 april 1945 wordt Operatie Manna gelanceerd, een geallieerde hulpactie om Nederlanders in bezet gebied van voedsel te voorzien.

Lees er meer over in de bevrijdingsverhalen van april

In de serie twaalfdelige serie Bevrijdingsverhalen staan individuele ervaringen centraal. Militaire strijd, vernielingen en evacuaties maakten evenzeer deel uit van deze ervaringen als blijdschap en opluchting. In Nederlands-Indië verliep het einde van de Tweede Wereldoorlog bovendien heel anders dan in Nederland. De wisselende perspectieven, van vervolgden en vervolgers, van ondergrondse werkers en NSB’ers, van burgers en militairen en van kolonisator en gekoloniseerde, laten zien dat wat voor de een bevrijding was, voor de ander onvrijheid betekende en dat intense vreugde over het afgeworpen juk naast vertwijfeld verdriet kon staan. Vanaf augustus 2019 verschijnt iedere maand een nieuwe longread.

Eerdere afleveringen zijn hier te vinden:

Bevrijdingsverhalen sluit nauw aan bij het project ‘Adopteer een dagboek’. Direct na de bevrijding in mei 1945 begon het NIOD met het verzamelen van dagboeken uit de oorlog. Inmiddels bestaat de collectie uit ruim 1700 dagboeken over de bezetting in Nederland en circa 400 ‘Indische’ dagboeken. De dagboekencollectie van het NIOD is een unieke bron, die lezers de bezettingstijd laat beleven door een variëteit aan schrijvers. Met Adopteer een Dagboek kunnen vrijwilligers een belangrijke bijdrage leveren aan het ontsluiten van deze rijke collectie.