Ga direct naar: Inhoud
-
Collectie NIOD, Beeldbank WO2, nummer 5222

Expertisecentrum Restitutie

Het Expertisecentrum Restitutie is het kenniscentrum voor vraagstukken die verband houden met kunstroof en restitutie. Tot de taken van het ECR behoren onder meer het verstrekken van informatie, de uitvoering van onafhankelijk feitenonderzoek ten behoeve van individuele restitutieverzoeken en het verrichten van wetenschappelijk onderzoek naar roof en restitutie in brede zin.

Onderzoek bij individuele restitutieverzoeken

Het Expertisecentrum Restitutie verricht onafhankelijk feitenonderzoek ten behoeve van individuele restitutieverzoeken. De Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (Restitutiecommissie) kan het ECR vragen om feitenonderzoek te verrichten. Ook de huidige bezitter van een kunstwerk en degene die om restitutie vraagt kunnen samen aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vragen om het Expertisecentrum kosteloos een onafhankelijk onderzoek uit te laten voeren. Op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed kunt u lezen hoe een restitutieverzoek of een gezamenlijk verzoek om onderzoek kan worden ingediend, hoe een dergelijke procedure verloopt, en wat daarvoor de vereisten zijn.

Wetenschappelijk onderzoek naar kunstroof en restitutie

Naast onderzoek ten behoeve van individuele restitutieverzoeken verricht het Expertisecentrum ook wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de geschiedenis en actualiteit van kunstroof en restitutie, in het bijzonder met betrekking tot het naziregime. Ook bevordert het centrum de aandacht voor het veld, onder meer door een bijdrage te leveren aan het hoger onderwijs.

Informatie en vragen

Het Expertisecentrum Restitutie beantwoordt informatieverzoeken van belanghebbenden en geïnteresseerden. Bent u op zoek naar informatie over kunstwerken die tijdens de bezetting geroofd zijn van uw familie? Bent u in het bezit van een kunstwerk en wilt u weten in welke archieven u meer informatie over een mogelijke ‘oorlogsgeschiedenis’ kunt vinden? Of wilt u meer weten over restitutie in het algemeen? Als een beperkte hoeveelheid vooronderzoek volstaat, zullen wij proberen uw vraag direct te beantwoorden. Anders kunnen we u op weg helpen met eigen onderzoek. U kunt uw vraag per e-mail sturen aan ECR@niod.knaw.nl.

Geschiedenis van het restitutiebeleid

Vanaf 1933 zijn als gevolg van het naziregime veel cultuurgoederen uit het bezit geraakt van vervolgde particulieren en kunsthandels. In Nederland zijn tijdens de bezettingsjaren duizenden schilderijen, maar ook boeken, judaïca, archieven en muziekinstrumenten, in vijandelijke handen geraakt. Direct na de Tweede Wereldoorlog hebben de autoriteiten geprobeerd om deze bezittingen op te sporen en terug te halen. Duizenden objecten zijn gerecupereerd. Een deel daarvan is vandaag de dag nog in beheer van de Nederlandse Staat als onderdeel van de zogenoemde Nederlands Kunstbezit-collectie, die gevormd wordt door cultuurgoederen met een heel diverse ‘oorlogsgeschiedenis’.

In de jaren na de bevrijding konden beroofde eigenaren of hun erfgenamen hun bezittingen terugvragen bij de Stichting Nederlands Kunstbezit. Dat proces verliep moeizaam. Een deel van de NK-collectie bestaat daarom ook vandaag de dag nog uit kunstwerken die tijdens de bezetting geroofd zijn van Joodse eigenaren.

Sinds de jaren negentig is er hernieuwd aandacht voor de problematiek van de restitutie van nazi-roofkunst. In 1998 besloot het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de herkomst van de individuele werken in de NK-collectie te onderzoeken. Daartoe werd Bureau Herkomst Gezocht gevormd. In 2001 is de Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (Restitutiecommissie) ingesteld om onafhankelijk advies uit te brengen over individuele restitutieverzoeken. De Nederlandse musea hebben vanaf 1998 zelf onderzoek verricht naar mogelijke gevallen van roofkunst in hun collectie.

Om alle opgedane kennis en informatie te bundelen en te verankeren is in 2018 het Expertisecentrum Restitutie ingericht als onderdeel van het NIOD. 

Meer informatie:

  • Alle objecten in de NK-collectie zijn onderzocht op herkomst en gepubliceerd op de website van Herkomst Gezocht. Ook kunt u op deze website zoeken naar gegevens van kunstwerken die nooit door de Stichting Nederlands Kunstbezit zijn teruggevonden.
  • Een deel van de Nederlandse musea heeft onderzoek verricht naar de herkomst van kunstwerken in hun collectie. Op de website van het onderzoek Museale Verwervingen vanaf 1933 is hierover informatie te raadplegen, waaronder een overzicht van kunstwerken met een mogelijk verdachte herkomst.
  • De in 2001 door de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ingestelde Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog (Restitutiecommissie) adviseert over individuele restitutieverzoeken.
Deel deze pagina
Schrijf u in voor onze nieuwsbrief
Volg ons op
NIOD
Herengracht 380
1016 CJ Amsterdam
020 52 33 800
Openingstijden studiezaal
  • Ma13:30 - 16:30 u
  • Di - Vr10:00 - 16:30 u