Lopend onderzoek

Grootschalig onderzoek naar het gebruik van extreem geweld tijdens de dekolonisatieoorlog in Indonesië.

 

Bersiap Beeldbank WO2 - NIOD 48870

Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950 is een gezamenlijk onderzoeksprogramma van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.

Voorgeschiedenis
De laatste jaren is de aandacht voor de oorlog die Nederland in 1945-1949 in en tegen Indonesië voerde, sterk gegroeid. Een belangrijke rol daarin speelden rechtszaken, vanaf 2008, van nabestaanden van Indonesische slachtoffers tegen de Nederlandse staat, vertegenwoordigd door het Comité Nederlandse Ereschulden (Komite Utang Kehormatan Belanda, KUKB) van Jeffry Pondaag en zijn advocate Liesbeth Zegveld. Ook onderzoeksjournalisten en documentairemakers droegen bij aan de hernieuwde interesse, en, ten slotte, ook wetenschappelijke onderzoekers. Zo toonde Rémy Limpach in zijn studie De brandende kampongs van generaal Spoor aan dat Nederlandse militairen structureel grensoverschrijdend geweld hebben gebruikt.

Het was de publicatie van Limpachs boek, in september 2016, die de Nederlandse regering uiteindelijk deed besluiten financiële middelen ter beschikking te stellen om een diepgaand onafhankelijk onderzoek over de oorlog in Indonesië mogelijk te maken. Daarmee stelde de regering het officiële regeringstandpunt uit 1969, dat van ‘systematische wreedheid’ van de zijde van het Nederlandse leger tijdens deze oorlog geen sprake is geweest en dat ‘de krijgsmacht als geheel zich in Indonesië correct heeft gedragen’, ter discussie.

Focus op geweld
Het onderzoeksprogramma, dat bestaat uit 8 deelprojecten, moet een wetenschappelijk gefundeerd antwoord geven op vragen naar de aard, omvang, oorzaken én impact van het Nederlandse geweld, bezien in een brede politieke, maatschappelijke en internationale context. Het is geen onderzoek naar de gehele geschiedenis van het Nederlandse kolonialisme en het geweld en het racisme dat daaraan inherent was – dat was niet de vraag waarmee dit programma is begonnen en dat zou bovendien een heel andere opzet vergen. Uiteraard vormt de vooroorlogse, op fundamentele ongelijkwaardigheid gebaseerde samenleving wél een onmisbare context, en daarmee een cruciale factor om het latere geweld te kunnen begrijpen.

Centrale vraag
Centraal in het programma staat de vraag naar de dynamiek van de gebeurtenissen rond het geweld, vanaf de uitroeping van de Republiek op 17 augustus 1945 en de chaotische periode van augustus 1945 tot begin 1946, tot het einde van de oorlog in 1949. Daarbij zal uitvoerig worden ingegaan op militaire, politieke en justitiële aspecten, alsmede de gevolgen van het geweld voor verschillende bevolkingsgroepen. Ook zal aandacht worden besteed aan de politieke en maatschappelijke nasleep in Nederland. U kunt hier meer lezen over de totstandkoming van de onderzoeksopzet.

Perspectief
Binnen een aantal deelprojecten wordt samengewerkt met wetenschappers uit Indonesië en andere landen. Doel daarvan is de geschiedenis van de oorlog in Indonesië en de impact daarvan op de Indonesische samenleving in de jaren 1945-1950 meer reliëf te geven, en zo niet alleen los te komen van traditionele Eurocentrische perspectieven en terminologie maar ook de ontwikkeling van postkoloniale perspectieven te versterken. In deze projecten gaat het bijvoorbeeld om de effecten van de oorlog op lokaal en regionaal niveau in Indonesië, en om vergelijkingen met andere onafhankelijkheidsoorlogen in deze jaren.

Getuigen en Tijdgenoten
Het project Getuigen & Tijdgenoten biedt ruimte voor persoonlijke verhalen uit Nederland en Indonesië. We nodigen mensen die de periode 1945-1949 hebben meegemaakt of daar een bijzonder verhaal over kunnen vertellen uit om dat verhaal met ons te delen. Daarmee worden die verhalen bewaard voor latere generaties. Verhalen delen kan in de vorm van brieven aan het project, interviews of egodocumenten.

Maatschappelijke inbedding
De drie instituten vinden het belangrijk dat het programma wetenschappelijk en maatschappelijk is ingebed. Ze hebben daarom een Wetenschappelijke Adviescommissie en een Maatschappelijke Klankbordgroep Nederland ingesteld. Daarnaast worden gesprekken gevoerd met uiteenlopende groepen en organisaties in Nederland en Indonesië.

Tijdpad
Het programma Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950 loopt tot eind november 2021. De resultaten van het programma en de verschillende projecten zullen worden gepubliceerd in een overzichtswerk en een aantal bundels en monografieën, deels in twee of drie talen (Nederlands, Engels en Indonesisch). De Indonesische onderzoekers zullen zowel eigen publicaties uitbrengen als artikelen met Nederlandse collega’s publiceren.

Achtergronddocumenten onderzoek

Voor meer informatie kunt u terecht op de onderzoekswebsite.