Lopend onderzoek

Het Pilotproject Provenance Research on Objects of the Colonial Era (PPROCE) is een project van het Rijksmuseum Amsterdam, het Nationaal Museum van Wereldculturen en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, met als doel een methodiek te ontwikkelen voor herkomstonderzoek naar collecties met een koloniale context. Binnen dit project worden de stappen die nodig zijn voor het doen van herkomstonderzoek naar koloniale collecties in kaart gebracht. Dit wordt gedaan aan de hand van een aantal geselecteerde casussen uit Indonesië en Sri Lanka. Het project loopt van november 2019 tot eind 2021 en wordt mogelijk gemaakt door het Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.

Het doel van dit project is om in gezamenlijkheid wetenschappelijk onderzoek te doen aan de hand van een aantal objecten uit Indonesië en Sri Lanka om zo de specifieke processen die nodig zijn voor het doen van herkomstonderzoek naar koloniale collecties in kaart te brengen. Voor het onderzoek zijn objecten als case geselecteerd die:

  • als gevolg van koloniale conflicten in Nederlandse handen zijn gekomen
  • verzameld zijn door koloniale instituten
  • via particuliere verzamelaars in Nederlandse handen zijn gekomen, en nu eigendom zijn van de Nederlandse staat
  • geselecteerd zijn in overleg met het Museum Nasional Indonesia in Jakarta
  • geselecteerd zijn na gesprekken met verschillende universiteiten en musea in Sri Lanka

Het onderzoek zal resulteren in een rapport voor de minister van OCW, met conclusies en aanbevelingen over herkomstonderzoek naar objecten uit het koloniale tijdperk. Deze bevindingen zullen ook bruikbaar zijn voor andere musea met relevante objecten. In het rapport worden ook enkele tientallen herkomstverslagen van specifieke objecten/objectgroepen opgenomen.

Achtergrond van dit onderzoek

In de context van een bredere internationale discussie zijn Nederlandse musea zich steeds meer bewust van de vraag naar de rechtmatigheid en rechtvaardigheid van het beheren van objecten die als koloniale verwervingen in hun collecties terecht zijn gekomen. Bij het beantwoorden van die vraag is het van essentieel belang om de herkomstgeschiedenis van deze objecten te kennen. Beleidsontwikkeling is derhalve onlosmakelijk verbonden met wetenschappelijk herkomstonderzoek. Nederlandse musea zien het doen van onderzoek naar de herkomst van museumcollecties als een kerntaak. Het onderzoek naar koloniale collecties kent echter een specifieke complexiteit. Daarbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan de deels overerfde koloniale uitgangspunten van waaruit deze collecties ter plekke verzameld en gecategoriseerd zijn, aan de eenzijdige aard van het beschikbare bronnenmateriaal die daar het gevolg van is, en aan de verschillende culturele en politieke betekenissen van objecten in (voormalige) koloniserende en gekoloniseerde landen. In Nederland bestaat dan ook een grote wens om, vanuit een besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid, een onderzoek te doen naar de problematiek en de benodigdheden voor de verdere ontwikkeling van herkomstonderzoek naar koloniale collecties.

Deelnemers

Het onderzoek wordt uitgevoerd en begeleid door historici met kennis van de koloniale geschiedenis, kunsthistorici en herkomstonderzoekers. De onderzoekers zijn:

  • Prof. Dr. Marieke Bloembergen, Professor in archief- en postkoloniale studies, Universiteit Leiden, en Senior onderzoeker, Koninklijk Instituut voor Taal-, Land-, en Volkenkunde.
  • Mr. Drs. Jona Mooren, Onderzoeker, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.
  • Drs. Mirjam Shatanawi, Onderzoeker, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.
  • Dr. Klaas Stutje, Onderzoeker, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.

De projectleiding is belegd bij Drs. Ellen Grabowsky (NIOD) en Mr. Drs. Jona Mooren (NIOD). Het project wordt geadviseerd door Prof. Dr. Marieke Bloembergen (Universiteit Leiden/KITLV).

Stuurgroep

  • Dr. Francine Brinkgreve, Conservator Insulair Zuidoost-Azië, Stichting Nationaal Museum voor Wereldculturen
  • Dr. Menno Fitski, Hoofd Aziatische Kunst, Rijksmuseum Amsterdam
  • Drs. Ellen Grabowsky, teammanager Expertisecentrum Restitutie, Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
  • Dr. Jan de Hond, Conservator Geschiedenis, Rijksmuseum Amsterdam
  • Dr. Henrietta Lidchi, Hoofd Conservatoren, Stichting Nationaal Museum voor Wereldculturen
  • Prof. Dr. Frank van Vree, Directeur NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Verzameling van F.W. Stammeshaus, uitgestald in zijn woning in Seulimeum (Aceh), 1912. De verzameling is nu in de collectie van het Tropenmuseum. Foto afkomstig uit het Archief Stammeshaus, met dank aan John Klein Nagelvoort.