28 april 2016

Het standaardwerk De April-mei-stakingen van 1943 (1950) van dr. P. J. Bouman is nu digitaal te raadplegen op de website van het NIOD Instituut voor Oorlogs,- Holocaust en Genocidestudies. Komende dagen besteed het NIOD extra aandacht aan de April-mei-stakingen van 1943.

Naast het gedigitaliseerde standaardwerk vandaag ook aandacht voor de bijzondere collecties in het NIOD-archief die gaan over de April-meistakingen.

De stakingsperiode wordt ook wel de melkstaking genoemd

Over de April-meistaking

De dagbladen van donderdag 29 april 1943 bevatten een angstaanjagende mededeling. Alle Nederlandse oud-militairen, bijna 300.000 man, dienen zich vrijwillig aan te melden voor krijgsgevangenschap. In Nazi-Duitsland zullen de mannen worden ingezet in de oorlogsindustrie. De oproep van Friedrich Christiansen, opperbevelhebber van de Wehrmacht, slaat in als een bom.

Bij de Machinefabriek Stork in Hengelo wordt meteen de aanzet tot protest gegeven. Al snel volgt de rest van Twente, met proteststakingen en demonstraties, en bijna overal in Nederland (m.u.v. de grote steden) vindt het Twentse voorbeeld navolging.

De Duitsers drukken een paar dagen later met veel geweld de staking de kop in. Overigens krijgt Opperbevelhebber Christiansen niet de 300.000 krijgsgevangenen waar hij op hoopt. Uiteindelijk worden‘ slechts’ zo’n 8000 militairen weer opgepakt: vele tienduizenden weten zich met een echte of vervalste Ausweis te redden.

Download

De April-mei-stakingen van 1943 kwam in 1950 uit en is nu digitaal te raadplegen op de website van het NIOD Instituut voor Oorlogs,- Holocaust en Genocidestudies.

Download De April-mei-stakingen van 1943

  • Vanwege auteursrechtelijke beperkingen zijn de foto's en afbeeldingen uit de digitale bestanden verwijderd. Ook blanco pagina's zijn niet gedigitaliseerd. Als gevolg hiervan kunnen er dus lacunes in de paginanummering voorkomen.
  • De PDFs kunnen worden doorzocht met de zoekfunctie in de Acrobat Reader of andere PDF-readers. De automatisch gegenereerde machineleesbare tekst (OCR) die dit mogelijk maakt, kan mogelijk fouten bevatten.

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland-licentie.

In de collecties van het NIOD

In het archief van het NIOD liggen bijzondere collecties die gaan over de April-meistakingen. Hieronder een paar uitgelicht:

  • Archief 255: April-Meistakingen: Dit archief betreft het onderzoeksmateriaal dat door het instituut is verzameld ten behoeve van de publicatie van dr. P.J. Bouman: De April-Mei-Stakingen van 1943 ('s-Gravenhage 1950). Het archief bevat een grote hoeveelheid ingevulde vragenlijsten, verslagen en documenten, geordend per provincie en/of gemeente. Met dit materiaal valt een goed beeld te krijgen over wat zich in het land heeft afgespeeld tijdens en na de stakingsdagen.
  • Archief 077: Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West): De Höhere SS- und Polizeiführer in Nederland was Hanns Albin Rauter. Dit archief bevat stukken, onder andere een serie telexberichten, betreffende de april-meistakingen en de Duitse reactie hierop.
  • 216k: Departement van Justitie: In dit archief bevinden zich onder andere meldingen van politie en marechaussee over de staking die in 1943 uitbrak.
  • Archief 250g: Kamp Vught: Naar aanleiding van de staking werden in de meidagen van 1943 via een zogenaamde Sonderaktion 1300 personen opgepakt en in kamp Vught vastgezet. Een namenlijst van deze groep bevindt zich in het kamparchief.
  • Archief 558: Illegale Pamfletten: In dossier 27.30–27.37 bevinden zich diverse pamfletten die tijdens de staking in 1943 zijn gedrukt en verspreid.

Tot slot drie dossiers met divers materiaal aangaande de April-Meistaking: