Ga direct naar: Inhoud
-
Still van het perron in Kamp Westerbork, Westerborkfilm, 1944.
Projecten

De Nederlandse Spoorwegen tijdens de Tweede Wereldoorlog

Op 1 januari 2021 is een begin gemaakt met het pilotproject De Nederlandse Spoorwegen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit onderzoek wordt verricht op verzoek van de Nederlandse Spoorwegen, als antwoord op het advies van de Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS in 2019. Deze commissie stelde vast dat het perspectief van ‘transporten tijdens de oorlog’ in de volle breedte nooit onderwerp van historisch onderzoek was geweest. Doel van het project is inzicht te krijgen in het handelen en het beleid van de NS, met name waar het gaat om transporten in opdracht van de bezetter, in het licht van de politiek-bestuurlijke verhoudingen van die jaren. Het onderzoek heeft een looptijd van één jaar en moet antwoord geven op de vraag of een omvangrijker onderzoeksproject zinvol en uitvoerbaar is. Mocht uit deze pilotstudie blijken dat het antwoord hierop positief is, dan zal de NS het NIOD daartoe opdracht geven.

In dit verkennende onderzoek zal worden onderzocht of het mogelijk is een antwoord te vinden op de centrale kwestie die de NS zichzelf, met het oog op een verdieping van het historisch inzicht en de wens tot zelfreflectie, heeft gesteld: de vraag naar het beleid van de NS tijdens de Tweede Wereldoorlog en de mate van verantwoordelijkheid van het bedrijf voor zowel dit beleid als de activiteiten die daaruit voort vloeiden. Centraal hierbij staan de transporten van honderdduizenden Nederlanders, te beginnen met Joden, Roma en Sinti - transporten waaruit het bedrijf indertijd inkomsten heeft verworven. Deze vragen worden geplaatst in een bredere politiek-bestuurlijke en - waar nodig - internationale context.

Aandachtsgebieden vooronderzoek

Het vooronderzoek richt zich concreet op een verkenning van drie aandachtsgebieden:

  1. De bestuurlijke verhoudingen en de interactie tussen (1) de Nederlandse overheden; (2) de bezettende overheden; (3) verscheidene instanties in het Reich; (4) de NS en (5) de Reichsbahn;
  2. De praktijk van de transporten: de logistieke en financiële organisatie, het verloop ervan;
  3. De verschillende groepen van gedeporteerden: Joodse en tot Joden bestempelde gedeporteerden, Roma en Sinti, politieke gevangenen cq verzetsmensen, dwangarbeiders, krijgsgevangenen, homoseksuelen en Jehova's Getuigen. 

De resultaten van het vooronderzoek zullen na afronding ervan openbaar worden gemaakt.

 

Gefinancierd door: Nederlandse Spoorwegen

Teamverdeling

Wetenschappelijke adviescommissie: Hubert Berkhout, Johannes  Houwink ten Cate, Joggli Meihuizen, Jantje Steenhuis, Freek Ypeij, Ellen van der Waerden. 

Deel deze pagina
Schrijf u in voor onze nieuwsbrief
Volg ons op
NIOD
Herengracht 380
1016 CJ Amsterdam
020 52 33 800
Openingstijden studiezaal
  • Ma13:30 - 16:30 u
  • Di - Vr10:00 - 16:30 u