Leven met Oorlog
Een infrastructuur voor multimodale documentatie en geschiedschrijving oorlog en geweld.
Het NIOD kent sinds zijn oprichting in 1945 een lange traditie in het afnemen, verwerven en analyseren van persoonlijke getuigenissen over oorlog en politiek geweld. Dagboeken, brieven, interviews en andere egodocumenten vormen een onmisbaar onderdeel van zowel het archief als het onderzoek van het instituut. Traditioneel lag hierbij de focus op Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië. Met Leven met Oorlog plaatst het NIOD deze traditie expliciet in een bredere historische en maatschappelijke context.
Leven met Oorlog is het programma waarin persoonlijke ervaringen met oorlog en massaal geweld over verschillende perioden heen in samenhang verzameld en gedocumenteerd worden. Het eerste deelproject binnen Leven met Oorlog, dat zich richt op de Iraakse gemeenschap in Nederland, geeft inhoudelijk en methodologisch vorm aan de verdere ontwikkeling van een infrastructuur voor multimodale documentatie en geschiedschrijving van oorlog en geweld.
Wat is Leven met Oorlog?
Leven met Oorlog vormt een overkoepelend programma waarbinnen specifieke thematische projecten worden uitgevoerd. Het is gericht op de ontwikkeling van een infrastructuur voor het verwerven, beheren en toegankelijk maken van documentatie over oorlog en massaal geweld. Centraal staat het verzamelen van ervaringen, herinneringen en documentatie gerelateerd aan recentere oorlogsverledens. De infrastructuur brengt uiteenlopende typen bronmateriaal samen, waaronder bestaande en nieuw af te nemen interviews, persoonlijke documentatie zoals dagboeken, brieven en e-mailwisselingen, en digitale (audiovisuele) bestanden.
Het gebruik van deze uiteenlopende typen gegevens en documentatie voor (historisch) onderzoek noemen we Multimodal History. Multimodaliteit verwijst hierbij naar het samenspel van verschillende modaliteiten, zoals tekst, beeld, geluid en vormgeving, waaruit betekenis ontstaat. Dit betekent bijvoorbeeld dat interviews in audiovisuele of tekstuele vorm (of beiden tegelijk) kunnen plaatshebben. Door deze bronnen duurzaam te bewaren en zorgvuldig te beschrijven en te contextualiseren, beoogt Leven met Oorlog bij te dragen aan toekomstig (historisch) onderzoek, maatschappelijke reflectie en publieke kennis over oorlog en geweld.
Verbreding van onderzoek
In de afgelopen decennia is de onderzoeksthematiek van het NIOD verbreed. Naast de Tweede Wereldoorlog is er binnen het NIOD steeds meer aandacht voor politiek geweld, oorlogen en genocides in een mondiale context. Deze inhoudelijke verbreding valt samen met technologische vernieuwingen die nieuwe, vaak digitale en dus ‘multimodale’ vormen van bronmateriaal hebben voorgebracht.
Deze ontwikkelingen vragen om nieuwe methoden en technieken voor het verzamelen, beheren en analyseren van deze bronnen. Binnen Leven met Oorlog bundelen collectiemedewerkers en onderzoekers van het NIOD hun expertise om deze inhoudelijke en methodologische veranderingen samen te brengen.
Inhoudelijke afbakening
De infrastructuur richt zich op het verzamelen, bewaren en documenteren van persoonlijke ervaringen met oorlog en politiek massaal geweld
1) die (gedeeltelijk) op Nederlands grondgebied hebben plaatsgevonden;
2) waarbij Nederland als staat of samenleving direct of indirect betrokken was; en/of
3) waarvan betrokkenen en/of nabestaanden momenteel in Nederland woonachtig zijn, bijvoorbeeld binnen diaspora- en migrantengemeenschappen.
Deze kaders vormen de basis voor een reeks thematisch afgebakende deelprojecten, waarvan de eerste in januari 2026 van start is gegaan.
Deelproject: De Iraakse gemeenschap
Het eerste en richtinggevende deelproject binnen Leven met Oorlog concentreert zich op de Iraakse gemeenschap in Nederland. Deze gemeenschap bestaat uit vluchtelingen en migranten die in verschillende perioden naar Nederland zijn gekomen, onder meer na de Irak-Iran oorlog (1980-1989), de Eerste (1991) en Tweede Golfoorlog en de val van Saddam Hoessein (2003), en de opkomst en ondergang van ISIS (2013-2017).
Naar schatting wonen er 60.000 mensen van Iraakse afkomst in Nederland. De Iraakse diaspora is zeer divers, zowel etnisch (Arabieren, Koerden, Assyriërs, Turkmenen etc.) als religieus (moslims, christenen, jezidi’s, etc.) en politiek.
Het doel van dit eerste deelproject is om een collectie aan te leggen die de ervaringen van de Iraakse diaspora in Nederland documenteert, met bijzondere aandacht voor thema’s als oorlog, migratie, integratie en identiteitsvorming. Daarnaast willen we in kaart brengen welk potentieel archiefmateriaal al in Nederland aanwezig is, maar momenteel nog onvoldoende zichtbaar of toegankelijk is.
Toekomstige deelprojecten
In de komende jaren wordt Leven met Oorlog uitgebreid met aanvullende deelprojecten, die voorbouwen de ervaringen en inzichten uit het eerste deelproject. Er bestaan concrete plannen voor onderzoek naar:
-
de Bosnische gemeenschap in Nederland;
-
Tijdgenoten en nabestaanden van de Binnenlandse oorlog in Suriname.
Samenwerking en contact
Leven met Oorlog is bedoeld als een open infrastructuur in ontwikkeling. Het NIOD nodigt betrokken en geïnteresseerde gemeenschappen en organisaties uit om contact op te nemen wanneer zij beschikken over relevante documentatie, betrokken zijn bij het vastleggen van ervaringen met oorlog en geweld, of ideeën hebben voor mogelijke toekomstige deelprojecten. In gezamenlijk overleg kan worden verkend hoe dergelijke initiatieven en materialen kunnen worden opgenomen of (beter) zichtbaar gemaakt binnen Leven met Oorlog.
