Leven met Oorlog

Programma Leven met Oorlog  

Sinds zijn oprichting verzamelt het NIOD persoonlijke getuigenissen over oorlog en massaal geweld. Lange tijd lag de nadruk daarbij op de Tweede Wereldoorlog in Nederland en de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog.  

Leven met Oorlog bouwt voort op deze traditie, maar verlegt de focus naar conflicten na 1945 en naar historisch ondervertegenwoordigde perspectieven. Daarbij is bijzondere aandacht voor diasporagemeenschappen in Nederland: gemeenschappen van mensen die zelf, of via eerdere generaties, hun wortels in andere landen hebben. 

De ervaringen binnen deze gemeenschappen bieden niet alleen inzicht in afzonderlijke gebeurtenissen, maar laten ook zien hoe individuele verhalen zich verhouden tot bredere, grensoverschrijdende narratieven over oorlog en massaal geweld. Tegelijkertijd maken zich zichtbaar hoe uiteenlopend oorlogservaringen kunnen zijn. 

Oorlog in een geglobaliseerde context 

Het programma Leven met Oorlog vertrekt vanuit het besef dat oorlog plaatsvindt in een geglobaliseerde wereld. Mensen in Nederland zijn op uiteenlopende manieren verbonden met internationale conflicten, zowel direct als indirect. Oorlogservaringen maken daardoor deel uit van een gedeelde, grensoverschrijdende geschiedenis. Deze verwevenheid komt op verschillende manieren tot uiting en reikt van internationale politiek en overheidsbeleid tot media, herinneringspraktijk en het dagelijks leven. 

Wat is Leven met Oorlog? 

Tegen deze achtergrond verzamelt Leven met Oorlog persoonlijke getuigenissen. Deze bronnen dragen bij aan een beter begrip van de context waarin oorlog en massaal geweld plaatsvinden en verdiepen bestaande wetenschappelijke inzichten, juist doordat zij historisch ondervertegenwoordigde perspectieven zichtbaar maken. Hieronder verstaan we in brede zin bronnen en ervaringen die binnen traditionele institutionele (overheids)archieven vaak minder zichtbaar zijn. Daarbij staat niet alleen het verzamelen van materiaal centraal, maar juist ook de interpretatie en contextualisering ervan. 

Waar ervaringen vroeger vooral werden opgeschreven, gebeurt dat tegenwoordig steeds vaker via digitale en audiovisuele media, zoals video-opnamen, geluidsmateriaal, e-mails en sociale media. Deze ontwikkelingen vragen om nieuwe manieren van verzamelen, beheren, analyseren en presenteren. Het gebruik van deze uiteenlopende typen gegevens voor historisch onderzoek wordt aangeduid als Multimodal History. Multimodaliteit verwijst naar het samenspel van verschillende modaliteiten, zoals tekst, beeld, en geluid. Binnen Leven met Oorlog worden deze verschillende media in samenhang beschikbaar gemaakt zodat ervaringen beter onderzocht en geduid kunnen worden en een rijker en gelaagder beeld van oorlog en massaal geweld ontstaat.  

Het programma fungeert als overkoepelend kader waarin verschillende thematische deelprojecten worden uitgevoerd, met bijzondere aandacht voor de ervaringen van diasporagemeenschappen in Nederland. Centraal staat het opbouwen van een duurzame infrastructuur voor het verzamelen, beheren en toegankelijk maken van documentatie over oorlog en massaal geweld na 1945. 

Binnen deze infrastructuur worden uiteenlopende soorten bronnen samengebracht, waaronder: 

• bestaande en nieuw afgenomen interviews; 

• persoonlijke documenten (zoals dagboeken en brieven); 

• Digitale, audiovisuele en online bronnen. 

Door materiaal duurzaam te bewaren en zorgvuldig te beschrijven, draagt het programma bij aan toekomstig onderzoek, maatschappelijke reflectie en publieke kennis. 

Verbreding van onderzoek en methoden 

De inhoudelijke verbreding gaat hand in hand met technologische ontwikkelingen. Nieuwe, vaak digitale bronnen vragen om innovatieve methoden voor verzameling, beheer en analyse. Collectiespecialisten en onderzoekers van het NIOD werken hierbij nauw samen. 

De infrastructuur fungeert niet alleen als ‘archief’, maar ook als dynamische werkruimte waarin nieuwe methoden interdisciplinair worden ontwikkeld en beproefd. Er is ruimte om te experimenteren met (nieuwe) vormen van vastlegging, analyse en presentatie, in nauwe samenwerking met betrokkenen, gemeenschappen, onderzoekers en collectiespecialisten.  

Zo wordt de collectie stap voor stap gezamenlijk opgebouwd, beheerd en toegankelijk gemaakt.  

Inhoudelijke afbakening 

De infrastructuur richt zich op persoonlijke ervaringen met oorlog en massaal geweld die: 

• (gedeeltelijk) in Nederland hebben plaatsgevonden; 

• Nederland direct of indirect raken;  

• betrekking hebben op mensen of gemeenschappen die in Nederland wonen, zoals diaspora- en migrantengroepen.  

Deze uitgangspunten vormen de basis voor de verschillende deelprojecten. 

Deelproject: de Iraakse gemeenschap 

Het eerste deelproject richt zich op de Iraakse gemeenschap in Nederland en fungeert als testcase voor de ontwikkeling van de infrastructuur. De Iraaks-Nederlandse diaspora in al haar etnische, religieuze en politieke diversiteit, kan niet los worden gezien van vier decennia aan oorlog en politieke crisis. De Iran-Irak oorlog (1980-1988), de Golfoorlog (1991), economische sancties en de Amerikaanse invasie van Irak in 2003, gevolgd door de langdurige bezetting en het conflict met ISIS (2014-2017), hebben meerdere generaties Irakezen naar Nederland gebracht. Tegelijkertijd waren dit mondiale, grensoverschrijdende oorlogen waarin de Nederlandse overheid en Nederlanders op uiteenlopende manieren betrokken waren.  

Dit deelproject brengt deze verweven geschiedenissen in kaart, plaatst ze in context en richt zich nadrukkelijk op het perspectief van de Iraakse Nederlanders zelf. 

Een belangrijk doel is daarnaast het ontwikkelen en testen van een flexibele infrastructuur voor het documenteren van oorlogservaringen. Centraal staat het opbouwen van een praktische ‘gereedschapskist’: een samenhangend geheel van methoden, technieken en kaders voor zorgvuldig onderzoek en documentatie.  

Deze omvat niet alleen technische middelen, (zoals audiovisuele opname en dataopslag), maar ook juridische en ethische instrumenten zoals informed-consent procedures en interviewrichtlijnen. 

Met deze combinatie wil het programma ook in staat zijn om snel, zorgvuldig en verantwoord te reageren op actuele ontwikkelingen en relevante ervaringen tijdig vast te leggen. 

Binnen dit deelproject wordt dit op kleine schaal getest met verschillende soorten bronmateriaal, waaronder interviews. De inzichten uit deze testcase vormen de basis voor verdere uitbreiding van de infrastructuur en toekomstige deelprojecten.  

Samenwerking en contact 

Leven met Oorlog is een open infrastructuur in ontwikkeling. Het NIOD nodigt gemeenschappen, organisaties en andere geïnteresseerden uit om contact op te nemen wanneer zij beschikken over relevante documentatie, betrokken zijn bij het vastleggen van ervaringen met oorlog en massaal geweld, of ideeën hebben voor mogelijke toekomstige deelprojecten. In gezamenlijk overleg kan worden verkend hoe dergelijke initiatieven en materialen kunnen worden opgenomen in het programma of beter zichtbaar gemaakt kunnen worden.  

Neem contact op met het NIOD.